Leczenie bezsenności powinno być dostosowane do potrzeb pacjenta – od samodzielnej terapii po indywidualną pomoc specjalisty. Eksperci Europejskiego Towarzystwa Badań nad Snem (ESRS) proponują model opieki stopniowanej (ang. stepped care model), którego celem jest zwiększenie dostępności skutecznego leczenia bezsenności. Podstawą tego modelu jest terapia poznawczo-behawioralna bezsenności (CBT-I), uznawana za metodę pierwszego wyboru w leczeniu przewlekłej bezsenności.
Model zakłada, że nie każdy pacjent potrzebuje takiej samej formy pomocy. Niektóre osoby mogą uzyskać znaczącą poprawę dzięki samodzielnej terapii. Inni potrzebują dodatkowego wsparcia terapeuty lub pełnej, indywidualnie dostosowanej terapii.
Dlatego zaproponowano trzy poziomy leczenia, różniące się intensywnością i zakresem pomocy specjalisty.
Poziom 1. Samodzielna terapia bezsenności
Pacjent korzysta z programów do samodzielnej terapii CBT-I, opartych na dowodach naukowych. Mogą to być książki i poradniki z ćwiczeniami, kursy internetowe lub materiały audio. Osoba cierpiąca na bezsenność poznaje mechanizmy powstawania i utrzymywania się zaburzenia, prowadzi dziennik snu oraz stopniowo wprowadza zalecane zmiany w swoich nawykach i sposobie myślenia o śnie. Taka forma leczenia pozwala pracować we własnym tempie, bez konieczności regularnych spotkań z terapeutą. U części osób samodzielna terapia może przynieść wystarczającą poprawę, dzięki czemu bardziej intensywne leczenie nie będzie potrzebne.
Poziom 2. Terapia ze wsparciem specjalisty
Pacjenci, którzy mają trudności z samodzielnym wprowadzaniem zaleceń, potrzebują dodatkowej motywacji lub nie uzyskują oczekiwanej poprawy, mogą skorzystać z terapii wspieranej przez specjalistę. Na tym poziomie pacjent realizuje ustrukturyzowany program CBT-I, obejmujący określone etapy i ćwiczenia. Jednocześnie ma możliwość kontaktu z terapeutą, który pomaga rozwiązywać trudności i prawidłowo stosować zalecenia. Leczenie może odbywać się indywidualnie lub grupowo, zarówno stacjonarnie, jak i przez internet.
Poziom 3. Indywidualna terapia bezsenności
Trzeci poziom jest przeznaczony dla osób, które potrzebują bardziej intensywnej, indywidualnie dostosowanej pomocy. Może to dotyczyć pacjentów, u których bezsenność ma złożony charakter, współwystępuje z innymi problemami zdrowotnymi lub wcześniejsze formy leczenia nie przyniosły wystarczającej poprawy. Terapeuta przeprowadza szczegółową ocenę problemu, opracowuje indywidualny plan leczenia i dostosowuje przebieg terapii do potrzeb konkretnego pacjenta.
Źródło: Baglioni C. i wsp. (2023). Cognitive behavioural therapy for insomnia disorder: Extending the stepped care model. Journal of Sleep Research, 32(6), e14016. DOI: 10.1111/jsr.14016 .